SIUDA: AMERYKAŃSKI THINK TANK KRYTYCZNIE O POLSCE

Znany i wpływowy amerykański think tank – Brookings Institution – opublikował w lutym br. raport pt.: “The Anatomy Of Illiberal States: Assessing And Responding To Democratic Decline In Turkey And Central Europe” (Anatomia państw nieliberalnych: ocena sytuacji i reakcja na upadek demokracji w Turcji i Europie Centralnej). Raport wskazuje na niepokojące zjawiska godzące w podstawy demokratycznych sojuszy.

Według autorów raportu demokracja liberalna (konstytucyjna), po dekadach rozwoju, który zawdzięcza między innymi zacieśnianiu więzi międzynarodowych w skali globalnej, jako system ustrojowy, znajduje się obecnie w odwrocie. Zasady liberalne opisywane w raporcie: swobody obywatelskie, prawa mniejszości, zrównoważony podział władzy oraz demokratycznie funkcjonujące instytucje a więc mechanizmy dzięki którym wola większości staje się, poprzez system demokratycznych wyborów, polityką publiczną, ulegają erozji.

Pojawienie się w Unii Europejskiej i NATO państw określanych w raporcie mianem nieliberalnych stanowi poważne wyzwanie dla kolektywnych działań Zachodu w erze wielkiej rywalizacji o władzę. Autorzy raportu analizują sposoby wykorzystania przez ekipy rządzące w poszczególnych państwach podobnych, nieliberalnych instrumentów prowadzących do zachwiania demokratycznej równowagi ustrojowej zagrożonej poprzez niszczenie przejrzystych, pluralistycznych systemów politycznych, niezawisłego sądownictwa, niezależnych mediów i otwartego społeczeństwa obywatelskiego.

Raport opisuje sytuację w Turcji, na Węgrzech i w Polsce, ponieważ, wg autorów opracowania, kryzys demokracji w tych krajach przykuwa najwięcej uwagi i powinien niepokoić. Niepokojące symptomy ostrzegawcze widoczne są również w poczynaniach rządów Czech i Słowacji. W rozdziale dotyczącym Polski, jego autorka – Melissa Hooper, pokazuje mechanizmy, które doprowadziły PIS do władzy oraz realizowane przez tę partię działania zmierzające do demontażu systemu demokratycznego państwa prawa w naszym kraju, począwszy od ataku na Trybunał Konstytucyjny, system sądownictwa, prawo wyborcze przez podporządkowanie mediów i działania represyjne wobec obywatelskich ruchów społecznych.

Melissa Hooper podkreśla, że prowadzona przez PiS wymiana elit władzy poprzez obsadzanie najważniejszych stanowisk osobami przede wszystkim lojalnymi a nie kompetentnymi, zasługuje na miano neo-sowieckiego sposobu rządzenia.

Autorka zwraca uwagę, że obok demontażu instytucji państwa, w latach 2015 – 2017 PiS prowadził systematyczne czystki kadrowe w armii i służbach specjalnych usuwając tych, którzy byli postrzegani jako nielojalni wobec nowej władzy. W tym czasie zostało zwolnionych lub zmuszonych do odejścia 36 generałów Polskich Sił Zbrojnych. W Sztabie Generalnym wymieniono jedną czwartą kadry, a około 200 pułkowników odeszło na znak protestu przeciw prowadzonym czystkom (Melissa Hooper zauważa, iż nie można wykluczyć, że większość tych dobrowolnych rezygnacji była wynikiem presji ze strony nowych władz lub obawy przed nieuchronnym zwolnieniem). Jako przykład metod stosowanych przez PiS w realizacji czystek kadrowych w służbach kontrwywiadowczych autorka podaje sposób przejęcia przez pracowników MON Centrum Eksperckiego Kontrwywiadu NATO.

W części końcowej raport uzasadnia konieczność przeciwdziałania opisywanym negatywnym procesom antydemokratycznym również w dziedzinie bezpieczeństwa. Jeszcze nigdy w swojej historii NATO nie doświadczyło tak głębokiego regresu wartości demokratycznych stojących u podstaw utworzenia Paktu. Podkreśla również zagrożenie płynące ze strony niezachodnich państw autorytarnych: Chin i Rosji operujących „narzędziami autorytaryzmu cyfrowego w celu osłabienia liberalizmu demokratycznego i kontroli własnych społeczeństw.” Wg autorów „cyfrowa przestrzeń stała się polem bitwy, na którym będzie rozgrywana wojna XXI wieku. Uczestnicy transatlantyckiej sceny politycznej muszą pracować nad tym, aby przestrzeń ta pozostała integralną częścią społeczeństwa otwartego chronioną przed próbami zagarnięcia jej przez siły autorytarnych i antydemokratycznych reżimów”.

Raport Brookings Institution rekomenduje decydentom politycznym w Europie i USA zestaw działań na rzecz umacniania wartości demokratycznych i odbudowy instytucji demokratycznych w obszarze transatlantyckim:

  • W odniesieniu do NATO stwierdza konieczność uczynienia przestrzegania zasad demokratycznych strategicznym priorytetem w roku 70 rocznicy powstania Paktu. Sugeruje powołanie przez Sojuszników specjalnego ciała odpowiedzialnego za kontrolę przestrzegania zasad demokratycznych przez członków Paktu.
  • UE powinna uzależnić przydział funduszy strukturalnych dla państw członkowskich od przestrzegania przez nie zasad praworządności.
  • Kongres USA powinien odbywać regularne przesłuchania na temat stanu demokracji w Europie Środkowej i Wschodniej oraz Turcji a rząd USA powinien zwiększyć wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych mediów.

W szczegółowych rekomendacjach dla Polski raport zauważa, że presja międzynarodowa wywierana na rząd PiS może skutecznie powstrzymywać procesy antydemokratyczne. W związku z tym:

  • Rząd USA powinien uzależnić dalsze rozmowy na temat umacniania stałej obecności militarnej w naszym kraju od stanu przestrzegania przez polski rząd reguł praworządności. Departament Obrony powinien dokładnie przyjrzeć się przestrzeganiu tych zasad w Polsce nie tylko w odniesieniu do funkcjonowania armii USA w naszym kraju ale również w stosunku do ochrony praw jednostki w kontekście stacjonujących u nas żołnierzy amerykańskich reprezentujących mniejszości rasowe, etniczne, religijne i seksualne. Kontrola taka nie powinna ograniczać się jedynie do badania niezawisłości sądów ale również innych instytucji państwa, w tym armii i ich niezależności od nacisków partii rządzącej. Wg autorów Kongres USA „powinien przeprowadzić własną ocenę praworządności w Polsce w ramach nadzoru nad „wykonalnością i celowością stałego stacjonowania sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych w Rzeczypospolitej Polskiej”.
  • Raport rekomenduje wykorzystanie włączenia Polski do Programu Zwolnienia Wizowego jako swoistej „marchewki” dla poprawy jakości rządów w dziedzinie praworządności.
  • Ambasada USA w Warszawie powinna reagować publicznie na działania polskiego rządu zmierzające do ograniczenia wolnych mediów, niezależnego sądownictwa lub podsycania antysemityzmu i nastrojów ksenofobicznych, przypominając polskim sojusznikom demokratyczne zasady, na których opiera się partnerstwo USA z Polską. Zobowiązanie się do przestrzegania tych zasad było podstawowym warunkiem przyjęcia Polski do których NATO.
  • Unia Europejska powinna kontynuować monitorowanie rządów prawa w Polsce i wywierać naciski na Warszawę w zakresie przestrzegania zasad praworządności poprzez prowadzenie postępowań w sprawach naruszania przepisów i kontynuować dialog mając w zanadrzu katalog możliwych do zastosowania kar.
  • Parlament Europejski powinien przeprowadzić dodatkowe przesłuchania w sprawie zagrożeń instytucji demokratycznych Polski, na wzór tego, które odbyło się w listopadzie 2018 roku.

Brookings Institution od lat zajmuje czołowe miejsce w rankingach najbardziej wpływowych think tanków świata. Opracowania Instytutu trafiają na biurka najważniejszych decydentów politycznych po obu stronach Atlantyku i można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że mają one wpływ na podejmowane przez nich decyzje.

W mojej opinii, byłego oficera ABW, wnioski i rekomendacje Brookings Institution mogą mieć bezpośredni wpływ na efektywność współpracy Agencji z zagranicznymi służbami partnerskimi. Bez współpracy międzynarodowej służb w obszarze transatlantyckim nie da się skutecznie zwalczać takich zagrożeń jak międzynarodowy terroryzm, rozprzestrzenianie broni masowego rażenia, działania wywiadów niezachodnich państw autorytarnych. Lektura analizy Brookings Institution przez decydentów zagranicznych partnerów ABW może dać podstawę do podważenia zaufania do Agencji jako wiarygodnego partnera. Wspomniana w opracowaniu wymiana kadry kierowniczej i mianowanie na wysokie stanowiska osób przede wszystkim lojalnych a nie kompetentnych, bez wątpienia wpłynęła na jakość wykonywania ustawowych zadań Agencji. Zagraniczni partnerzy ABW nie mogą również wykluczyć ryzyka, że podlegająca naciskom partii rządzącej służba może, pod pretekstem wykonywania tych zadań, wykorzystywać partnerów zagranicznych do realizacji partykularnych i dyskusyjnych z punktu widzenia ustawowych uprawnień służby, antydemokratycznych działań.

Zachęcam do lektury całego Raportu (https://www.brookings.edu/research/the-anatomy-of-illiberal-states/) i dalszej dyskusji na łamach naszego portalu.

Marcin Siuda: podpułkownik rezerwy ABW: Absolwent Arabistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (1991). Od 1991 do 2016 oficer Urzędu Ochrony Państwa i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Od 2007 roku zastępca Dyrektora Centrum Analiz ABW. Od 2011 Doradca Szefa Agencji. W latach 2011 – 2014 analityk w Kwaterze Głównej NATO w Brukseli. Od 2014 – 2016 oficer łącznikowy ABW przy NATO. W roku akademickim 2017/2018 wykładowca na kierunku Bezpieczeństwo Narodowe w Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej. Ekspert Fundacji Polskie Centrum Analityczne.

Fot. Materiały własne

Podobne artykuły

Redakcja

Redakcja portalu O służbach. Napisz do nas na adres: redakcja@osluzbach.pl
Follow Me: